انواع بلبرینگ و رولبرینگ — جدول مقایسهٔ بار، دور و ناهمراستایی
به‌روزرسانی ۷ آبان ۱۴۰۵
بلبرینگ شیار عمیق، تماس زاویه‌ای، خودتنظیم، رولبرینگ استوانه‌ای، مخروطی و بشکهای، سوزنی و کفگرد: هر کدام چه باری میگیرد، کجا به کار می‌رود و چطور شناخته میشود.
بلبرینگ‌ها را بر اساس شکل اجزای غلتان (ساچمه یا غلتک) و جهت باری که تحمل میکنند دسته‌بندی میکنند. انتخاب درست نوع، مهم‌تر از انتخاب برند است: بهترین 6205 هم اگر جای یک رولبرینگ مخروطی نصب شود زود خراب میشود.
جدول مقایسه
| نوع | نمونهٔ شماره | بار شعاعی | بار محوری | دور | ناهمراستایی |
|---|---|---|---|---|---|
| شیار عمیق | 6205 | متوسط | متوسط، دو جهت | خیلی بالا | کم |
| تماس زاویه‌ای | 7205 | زیاد | زیاد، یک جهت | بالا | خیلی کم |
| خودتنظیم ساچمهای | 1205 | متوسط | کم | بالا | زیاد |
| رولبرینگ استوانه‌ای NU و N | NU205 | خیلی زیاد | ندارد | بالا | خیلی کم |
| رولبرینگ استوانه‌ای NJ و NUP | NJ205 | خیلی زیاد | کم | بالا | خیلی کم |
| رولبرینگ مخروطی | 30205 | زیاد | زیاد، یک جهت | متوسط | خیلی کم |
| رولبرینگ بشکهای | 22216 | خیلی زیاد | متوسط، دو جهت | متوسط | زیاد |
| سوزنی | HK2016 | زیاد | ندارد | متوسط | خیلی کم |
| کفگرد ساچمهای | 51205 | ندارد | متوسط | پایین | ندارد |
این جدول مقایسهٔ کیفی است؛ برای عدد دقیق ظرفیت بار و دور مجاز به کاتالوگ همان برند و شماره نگاه کنید.
بلبرینگ شیار عمیق
پرمصرفترین بلبرینگ دنیا. ساده، ارزان، کم‌صدا و مناسب دور بالا. هم بار شعاعی و هم بار محوری متوسط را از هر دو طرف میگیرد. الکتروموتور، پمپ، فن و لوازم خانگی بیشتر از همین نوع استفاده میکنند. شماره‌ها با 6 شروع می‌شوند: سری 60 خیلی سبک، 62 سبک و 63 متوسط.
بلبرینگ تماس زاویه‌ای
مسیر ساچمه‌ها زاویه دارد، پس بار محوری سنگین را تحمل میکند؛ ولی فقط از یک طرف. برای همین معمولاً دوتایی (پشت‌به‌پشت یا روبه‌رو) نصب میشود. پمپ‌های سانتریفیوژ، اسپیندل ماشین‌ابزار و گیربکس از کاربردهای آن است. شماره‌ها با 7 شروع می‌شوند و نوع دوردیفهٔ آن با سری 32 و 33 شناخته میشود.
بلبرینگ خودتنظیم ساچمهای
دو ردیف ساچمه و مسیر کروی در رینگ بیرونی دارد؛ پس اگر شفت کمی خم شود یا دو یاتاقان هم‌راستا نباشند، بلبرینگ خودش را تنظیم میکند. شماره‌ها با 1 یا 2 شروع می‌شوند (مثل 1205 یا 2205). نوع K آن سوراخ مخروطی دارد و با بوش نصب میشود.
رولبرینگ استوانه‌ای
غلتک‌های استوانه‌ای با خط تماس میکنند و بار شعاعی بسیار سنگین را می‌گیرند. حرف‌ها شکل لبه‌ها را می‌گویند: NU و N بار محوری نمی‌گیرند و اجازه می‌دهند شفت در اثر گرما آزادانه منبسط شود؛ NJ بار محوری کمی از یک طرف و NUP از دو طرف میگیرد. در الکتروموتورهای بزرگ، گیربکس و نورد کاربرد دارند.
رولبرینگ مخروطی
غلتک‌های مخروطی بار شعاعی و محوری سنگین را با هم می‌گیرند، ولی بار محوری فقط از یک طرف. معمولاً جفتی نصب می‌شوند و لقی آن‌ها هنگام نصب تنظیم میشود. توپی چرخ خودرو، دیفرانسیل و گیربکس‌ها جای اصلی آن‌هاست. دو بخش جدا دارد: کاسه (رینگ بیرونی) و مخروط (رینگ داخلی با غلتک‌ها).
رولبرینگ بشکهای (کروی)
دو ردیف غلتک بشکهای و مسیر کروی دارد؛ بار بسیار سنگین را همراه با ناهمراستایی تحمل میکند. سنگ‌شکن، سرند لرزان، نوار نقالهٔ معدن، فن‌های بزرگ و صنعت سیمان از آن استفاده میکنند. پسوند K یعنی سوراخ مخروطی و پسوند W33 یعنی شیار و سوراخ روغن‌کاری روی رینگ بیرونی.
بلبرینگ سوزنی
غلتک‌های باریک و بلند (سوزن) دارد و در کمترین فضای شعاعی بار زیادی میگیرد. نوع پوسته‌ای HK (دو سر باز) و BK (یک سر بسته)، نوع ماشین‌کاری‌شدهٔ NK و نوع با رینگ داخلی NA از رایج‌ترین‌هاست. گیربکس، پمپها و ابزار برقی جای آن است.
کفگرد
فقط بار محوری میگیرد و برای دور پایین تا متوسط مناسب است: جک‌ها، میز گردان، قلاب جرثقیل و محورهای عمودی. کفگرد ساچمهای سری 511 و 512 است و برای بار سنگینتر کفگرد غلتکی (استوانه‌ای یا بشکهای) هم وجود دارد.
یاتاقان‌ها
بلبرینگ اینسرت (UC) به‌همراه محفظهٔ چدنی: UCP ایستاده، UCF فلنجی مربعی، UCFL فلنجی دوپیچ و UCT کشویی. برای نوار نقاله، ماشین‌آلات کشاورزی و فن‌ها که نصب سریع می‌خواهند. یاتاقانهای دوتکهٔ SN هم برای رولبرینگ بشکهای در بار سنگین به کار می‌روند.
چطور انتخاب کنیم؟
- بار فقط شعاعی و دور بالا → شیار عمیق یا استوانه‌ای
- بار ترکیبی سنگین → تماس زاویه‌ای یا مخروطی
- شفت بلند یا ناهمراستایی → خودتنظیم یا بشکهای
- فضای شعاعی کم → سوزنی
- فقط بار محوری → کفگرد
در تعویض، همیشه همان نوعی را بگذارید که سازندهٔ دستگاه انتخاب کرده است؛ مگر دلیل فنی روشنی برای تغییر داشته باشید.
پرسش‌های متداول
پرمصرفترین نوع بلبرینگ کدام است؟
بلبرینگ شیار عمیق تکردیفه، مخصوصاً سریهای 62 و 63 مثل 6205 و 6305. ساده، ارزان و مناسب بیشتر الکتروموتورها، پمپها و دستگاههای عمومی است.
چرا 6205 و 7205 و 1205 ابعاد یکسان دارند ولی جایگزین هم نیستند؟
ابعاد هر سه 25×52×15 است، ولی 6205 شیار عمیق، 7205 تماس زاویه‌ای (بار محوری یک‌طرفه) و 1205 خودتنظیم است. هم‌ابعاد بودن یعنی جا می‌شوند، نه اینکه کار یکدیگر را انجام می‌دهند.
کدام بلبرینگ ناهمراستایی شفت را تحمل میکند؟
بلبرینگ خودتنظیم ساچمهای (سری 12 و 22) و رولبرینگ بشکهای (سری 222 و 223). یاتاقانهای UC هم بهخاطر نشیمن کروی اینسرت در محفظه، ناهمراستایی کم هنگام نصب را جبران میکنند.
رولبرینگ NU و NJ چه فرقی دارند؟
در NU رینگ داخلی لبه ندارد و هیچ بار محوری منتقل نمیشود؛ شفت میتواند آزادانه جابهجا شود. NJ یک لبه روی رینگ داخلی دارد و بار محوری کمی را از یک طرف میگیرد.
برای بار محوری خالص چه بلبرینگی لازم است؟
کفگرد. کفگرد ساچمهای (سری 511 و 512) برای بار و دور متوسط و کفگرد غلتکی برای بار سنگینتر. کفگرد بار شعاعی را تحمل نمیکند و معمولاً کنار یک بلبرینگ شعاعی نصب میشود.