بلبرینگ ایگرگ (UC، UK، SA، SB) و شیار پیچ‌دار
به‌روزرسانی ۷ آبان ۱۴۰۵
بلبرینگ ایگرگ یا اینسرت سری UC200 و UC300؛ قفل با پیچ آلن، کولار خارج از مرکز یا بوش UK+H، پوسته‌های UCP، UCF، UCFL، UCT و گریسکاری.
بلبرینگ ایگرگ، که با نام‌های بلبرینگ اینسرت، بلبرینگ یاتاقانی یا «بلبرینگ وسط یاتاقان» هم شناخته میشود، همان قطعه‌ای است که داخل یاتاقان‌های چدنی UCP، UCF و UCFL می‌نشیند. ظاهرش شبیه بلبرینگ ساچمه‌ای معمولی است، اما سه تفاوت مهم دارد: رینگ داخلی پهن، روش قفل روی شفت و سطح بیرونی کروی. همین سه ویژگی باعث شده این بلبرینگ در نقاله، کشاورزی و ماشین‌آلات عمومی این‌قدر پرمصرف باشد.
در این راهنما سری‌ها، روش‌های قفل، پوسته‌های هم‌خوان و نکته‌های تعویض را توضیح می‌دهیم. اگر بیشتر دنبال انتخاب پوسته هستید، راهنمای «یاتاقان UCP و UCF» را هم ببینید.
ساختار بلبرینگ ایگرگ
از داخل، بلبرینگ UC مثل یک بلبرینگ شیار عمیق از خانواده‌ی 6200 یا 6300 است: یک ردیف ساچمه، قفسه و دو آببند که گریس را داخل نگه می‌دارند. تفاوت‌ها در بیرون از این هسته است:
- رینگ داخلی پهن است و از یک یا دو طرف بیرون زده تا محل قفل روی شفت باشد.
- قطر خارجی رینگ بیرونی به شکل کره تراشیده شده است و در نشیمن کروی پوسته می‌نشیند.
- معمولا یک سوراخ روان‌کاری روی رینگ بیرونی دارد تا گریس تازه از گریس‌خور پوسته به داخل برسد.
سطح کروی بیرونی اجازه میدهد بلبرینگ هنگام نصب کمی کج شود و ناهم‌راستایی اولیه‌ی شاسی را جبران کند. این قابلیت برای کجی ثابت نصب طراحی شده است، نه برای خمش دائمی و نوسانی شفت. اگر شفت زیر بار مدام خم میشود، بلبرینگ خودتنظیم دو ردیفه یا رولبرینگ بشکه‌ای داخل پوسته‌ی SN گزینه‌ی مناسب‌تری است.
سری UC200، UC300 و UCX
کد اندازه در بلبرینگ ایگرگ مستقیما قطر شفت را می‌گوید، با همان قاعده‌ی بلبرینگ‌های معمولی. UC205 برای شفت 25، UC206 برای 30 و UC208 برای شفت 40 میلیمتر است. سایزهای کوچک قاعده‌ی خودشان را دارند: UC201 برای 12، UC202 برای 15، UC203 برای 17 و UC204 برای شفت 20 میلیمتر. این چهار سایز قطر خارجی یکسان 47 میلیمتر دارند و در یک پوسته جا می‌شوند.
سری 200 برای کار عادی است و در کاتالوگ‌های مرجع تا UC218 برای شفت 90 ادامه دارد. سری 300 سنگین‌تر است و از UC305 برای شفت 25 تا UC328 برای شفت 140 میلیمتر عرضه میشود. بین این دو، سری X با کار متوسط قرار دارد؛ مثلا UCX05 برای شفت 25.
| ویژگی | UC205 | UCX05 | UC305 |
|---|---|---|---|
| قطر شفت (mm) | 25 | 25 | 25 |
| قطر خارجی (mm) | 52 | بزرگ‌تر از سری 200 | 62 |
| ظرفیت دینامیکی در جدول KOYO | حدود 14 kN | حدود 19.5 kN | حدود 20.6 kN |
| کاربرد | ماشین‌آلات سبک و نقاله‌ی عادی | بار متوسط | بار زیاد و ضربه |
این سه بلبرینگ با وجود قطر شفت یکسان، از نظر ابعادی جای هم نمی‌روند و هر کدام پوسته‌ی خودشان را دارند. اشتباه رایج این است که UCP305 را برای شفت 30 بدانند؛ در حالی که کد 05 در هر دو سری یعنی شفت 25. همچنین UCP X10 با UCP310 یکی نیست.
سه روش قفل روی شفت
بلبرینگ ایگرگ معمولا با لقی روی شفت می‌نشیند و آنچه آن را ثابت نگه می‌دارد، سازوکار قفل است. سه روش اصلی وجود دارد:
| روش قفل | کد نمونه | نحوه‌ی کار | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| دو پیچ آلن (Set screw) | UC، SB | دو پیچ با فاصلهی 120 درجه روی رینگ داخلی به شفت فشار می‌آورند | کاربرد عمومی، چرخش یک‌طرفه |
| کولار خارج از مرکز (Eccentric collar) | SA، UEL | حلقه‌ی خارج از مرکز در جهت چرخش شفت چرخانده و با یک پیچ ثابت میشود | نصب سریع، شفت‌های سبک |
| سوراخ مخروطی و بوش تبدیل | UK + H | بوش مخروطی شکاف‌دار با مهره روی شفت جمع میشود | ضربه، لرزش، چرخش دوطرفه |
روش پیچ آلن رایج‌ترین است، اما در شفت‌هایی که در دو جهت می‌چرخند یا بار ضربه‌ای دارند، پیچها ممکن است شل شوند و رینگ داخلی روی شفت بلغزد. در چنین جایی نوع کولاردار یا نوع UK با بوش H انتخاب مطمئن‌تری است. نوع UK معمولا با بوش سری H 23xx بسته میشود؛ مثلا UK210 با H 2310.
در دسته‌بندی برخی برندها مثل DPI، سری SA بلبرینگ اینسرت با کولار خارج از مرکز و سری SB بلبرینگ با قطر خارجی کروی و پیچ آلن معرفی شده‌اند و هر دو از شفت 12 تا 60 میلیمتر عرضه می‌شوند. ابعاد این سری‌ها با UC هم‌شماره یکی نیست؛ پیش از جایگزینی، کاتالوگ سازنده را چک کنید.
نسخهی اینچی
در بلبرینگ‌های ایگرگ اینچی، عدد بعد از خط تیره قطر شفت را به شانزدهم اینچ می‌گوید. UC205-16 یعنی 16 شانزدهم، یعنی 1 اینچ یا 25.4 میلیمتر. UC204-12 برای سه‌چهارم اینچ و UC208-24 برای یک و نیم اینچ است. پوسته‌ی این نسخه‌ها همان پوسته‌ی متریک هم‌کد است و فقط سوراخ و گاهی رزوه‌ی پیچ آلن فرق دارد. شفت 25 میلیمتر و شفت 1 اینچ را نمی‌توان با یک بلبرینگ پوشش داد.
پوسته‌های هم‌خوان
حروف بعد از UC شکل پوسته را نشان میدهد و عدد همان کد بلبرینگ است. UCP205 یعنی بلبرینگ UC205 در پوسته‌ی پایه‌دار P205.
| کد یاتاقان | شکل پوسته | کاربرد معمول |
|---|---|---|
| UCP | پایه‌دار ایستاده (حلزونی) | رایج‌ترین، نصب روی سطح افقی |
| UCF | فلنج مربعی چهارپیچ | نصب روی دیواره و بدنه‌ی ماشین، بار بیشتر |
| UCFL | فلنج بیضی دوپیچ (چشمی) | فضای باریک، بار کمتر |
| UCFC | فلنج گرد با زبانه‌ی راهنما | هم‌محوری دقیق‌تر |
| UCT | کشویی (Take-up) | تنظیم کشش تسمه و زنجیر نقاله |
| UCPA | پایه‌دار با سوراخ رزوه‌دار در پایه | شفت‌های 12 تا 50 میلیمتر در جدول Asahi |
در سری 200، سایزهای 201 تا 204 پوسته‌ی مشترک دارند: P204، F204، FL204 و T204. پوسته‌های چدنی معمولا یک گریس‌خور و یک پین دارند که جلوی چرخیدن رینگ بیرونی در پوسته را می‌گیرد. پوسته‌های فولاد پرسی سبک‌ترند و معمولا گریس‌خور ندارند.
ابعاد نصب UCP در برندهای ژاپنی و پیرو آن‌ها، از جمله NSK، NTN، KOYO و NACHI، معمولا نزدیک به هم است، اما ارتفاع محور و فاصلهی سوراخ پیچ را پیش از تعویض پوسته با برند دیگر اندازه بگیرید. یونیت‌های اروپایی نام‌گذاری متفاوتی دارند؛ مثلا SKF اینسرت را با کد YAR و یونیت را با SY و FY عرضه می‌کند و INA با کد GRAE و یونیت‌های RASE و PASE. این‌ها اسما با UCP یکی نیستند و ابعادشان باید جدا بررسی شود.
گریسکاری مجدد
بلبرینگ ایگرگ از کارخانه گریس‌خورده و آب‌بندی‌شده است و در بسیاری از کاربردها بدون گریسکاری کار می‌کند. در محیط گرم، مرطوب، پرگرد و خاک یا دور بالا، گریسکاری دوره‌ای از راه گریس‌خور پوسته عمر بلبرینگ را بیشتر می‌کند. چند نکته:
- گریس را آهسته و به مقدار کم تزریق کنید، چون فشار زیاد لبهی آببند را برمی‌گرداند و راه ورود آلودگی باز میشود.
- بهتر است گریسکاری وقتی انجام شود که شفت آرام میچرخد.
- معمولا گریس لیتیومی عمومی کافی است، مگر در دمای بالا یا صنایع غذایی.
- گریس‌های ناسازگار را با هم قاطی نکنید.
- رزوه‌ی گریس‌خور در برندها یکسان نیست؛ هنگام تعویض پوسته آن را چک کنید.
در ماشین‌آلات کشاورزی که با گل، آب و کود سروکار دارند، گریس مقاوم در برابر آب توصیه میشود. برخی سازندگان نسخه‌هایی با آببند چندلبه و سپر فلزی بیرونی برای همین شرایط دارند.
تعویض فقط بلبرینگ وسط
لازم نیست همیشه کل یاتاقان را عوض کنید. بلبرینگ UC جداگانه فروخته میشود و پوسته هم با کد P، F یا FL به‌تنهایی قابل تهیه است. اگر پوسته ترک ندارد، نشیمن کروی آن سالم است و پیچها درست بسته می‌شوند، تعویض بلبرینگ کافی است. چند نکته در این کار:
- سری بلبرینگ جدید باید با پوسته یکی باشد؛ UC205 در پوسته‌ی P205 و UC305 در پوسته‌ی P305.
- متریک یا اینچی بودن شفت را دقیق اندازه بگیرید.
- روش قفل را عوض نکنید مگر دلیل داشته باشید؛ اگر بلبرینگ قبلی بارها روی شفت سر خورده، نوع کولاردار یا UK را در نظر بگیرید.
- اگر شفت زیر پیچها ساییده شده، بلبرینگ نو هم سر می‌خورد و شفت باید تعمیر شود.
ترتیب درست نصب هم مهم است. وقتی دو یاتاقان روی یک شفت هستند، اول پیچ‌های پوسته را ببندید تا بلبرینگ‌ها جای خود را پیدا کنند و بعد پیچ‌های قفل را سفت کنید. ایجاد یک تخت کوچک روی شفت در محل پیچ آلن هم به نگه‌داشتن بهتر کمک می‌کند.
انواع ضدزنگ و پلاستیکی
برای محیط خورنده، شستشوی مکرر و صنایع غذایی، بلبرینگ ایگرگ استیل با پیشوند SUC یا SSUC در پوسته‌ی استیل یا پوسته‌ی ترموپلاستیک عرضه میشود. پوسته‌ی پلاستیکی سبک و ضدخوردگی است، ولی ظرفیت بار و تحمل ضربه و دمای کمتری دارد. ابعاد نصب این سری‌ها همیشه با UCP چدنی یکی نیست.
چطور سفارش بدهیم
این اطلاعات را به فروشنده بدهید:
- کد حک‌شده روی بلبرینگ و پوسته، مثلا UC208 یا UCP208
- قطر شفت و متریک یا اینچی بودن آن
- سری 200، 300 یا X، که روی پوسته نوشته شده است
- روش قفل: پیچ آلن، کولار خارج از مرکز یا بوش مخروطی
- اینکه فقط بلبرینگ می‌خواهید، فقط پوسته یا مجموعه‌ی کامل
- شکل پوسته و در صورت تعویض پوسته، فاصلهی سوراخ پیچها و ارتفاع محور
- جنس مورد نیاز: چدن، استیل یا پلاستیک
- برای UCT، اندازه‌ی ریل یا قاب و کورس تنظیم
برای پیدا کردن بلبرینگ یا پوسته‌ی هم‌خوان، کد قدیمی یا عکس پوسته را برای تیم فروش ما بفرستید یا در گفتگوی آنلاین سایت مطرح کنید تا گزینه‌ی مناسب را پیشنهاد کنیم.
پرسش‌های متداول
بلبرینگ UC205 برای شفت چند است؟
برای شفت 25 میلیمتر. دو رقم آخر کد اندازه است و از 04 به بالا ضرب در 5 قطر شفت را میدهد؛ پس UC208 برای شفت 40 و UC210 برای شفت 50 میلیمتر است.
آیا UC205 و UC305 جای هم می‌روند؟
خیر. هر دو برای شفت 25 هستند، ولی قطر خارجی UC205 برابر 52 و UC305 برابر 62 میلیمتر است و پوسته‌ی سری 300 بزرگ‌تر است. سری 2 یا 3 را از روی پوسته‌ی قبلی بخوانید.
فرق UC و UK چیست؟
UC سوراخ استوانهای دارد و با دو پیچ آلن روی شفت قفل میشود. UK سوراخ مخروطی دارد و با بوش تبدیل H روی شفت سفت میشود؛ قفل آن برای ضربه و چرخش دوطرفه مطمئنتر است.
میشود فقط بلبرینگ وسط یاتاقان را عوض کرد؟
بله. بلبرینگ UC جداگانه فروخته میشود و اگر پوسته سالم باشد، کافی است بلبرینگ همسری و هماندازه تهیه کنید. اگر شفت زیر پیچها ساییده شده، اول شفت را تعمیر کنید.
UC205-16 یعنی چه؟
یعنی نسخهی اینچی با سوراخ 16 شانزدهم اینچ، یعنی 1 اینچ یا 25.4 میلیمتر. این بلبرینگ روی شفت 25 میلیمتری درست نمینشیند و برعکس.
یاتاقان UCP را چقدر گریس بزنم؟
مقدار کم و آهسته، ترجیحا وقتی شفت آرام میچرخد. فشار زیاد گریس میتواند لبهی آببند را برگرداند. فاصلهی گریسکاری به دما، رطوبت و گرد و خاک محیط بستگی دارد.