گریسکاری بلبرینگ: کدام گریس، چه مقدار و هر چند وقت؟
به‌روزرسانی ۷ آبان ۱۴۰۵
انتخاب گریس بلبرینگ بر اساس دما، دور و محیط: درجهٔ NLGI، انواع پایهٔ لیتیوم، لیتیوم کمپلکس و پلیاوره، مقدار درست گریس، فاصلهٔ گریسکاری و خطر مخلوط کردن گریس‌ها.
روانکاری نادرست یکی از رایج‌ترین علت‌های خرابی زودرس بلبرینگ است. گریس یک لایهٔ نازک روغن بین ساچمه و مسیر نگه می‌دارد تا فلز با فلز تماس پیدا نکند، جلوی زنگ‌زدگی را می‌گیرد و به آب‌بندی هم کمک میکند. گریس کم، گریس زیاد و گریس اشتباه هر سه به بلبرینگ آسیب می‌زنند.
گریس چه چیزی است؟
گریس تقریباً از ۷۰ تا ۹۵ درصد روغن پایه، ۵ تا ۳۰ درصد غلیظ‌کننده (صابون یا ماده‌ای مثل پلیاوره) و مقدار کمی افزودنی ساخته میشود. غلیظ‌کننده مثل اسفنج روغن را نگه می‌دارد و هنگام کار کم‌کم آزادش میکند. پس کار اصلی را همان روغن پایه انجام می‌دهد.
درجهٔ سفتی NLGI
عدد NLGI سفتی گریس را می‌گوید؛ عدد کوچک‌تر نرم‌تر است.
| NLGI | سفتی | کاربرد رایج |
|---|---|---|
| 1 | نرم | دور بالا، دمای پایین، سیستم‌های گریسکاری مرکزی |
| 2 | متوسط | انتخاب پیش‌فرض بیشتر بلبرینگ‌ها |
| 3 | سفت | محور عمودی، دمای بالا، جایی که گریس نباید بریزد |
نوع غلیظ‌کننده و دما
| پایه | دمای کاری پیوستهٔ تقریبی | ویژگی |
|---|---|---|
| لیتیوم | تا حدود ۱۲۰ درجه | عمومی، ارزان، مقاوم در برابر آب |
| لیتیوم کمپلکس | تا حدود ۱۵۰ درجه | چندمنظوره، دمای بالاتر، تحمل بار بهتر |
| پلیاوره | تا حدود ۱۶۰ درجه | عمر طولانی؛ رایج در بلبرینگهای آب‌بندی‌شدهٔ الکتروموتور |
| کلسیم سولفونات کمپلکس | تا حدود ۱۵۰ درجه | مقاومت عالی در برابر آب و زنگ، تحمل بار ذاتی |
| PFPE و PTFE | تا حدود ۲۶۰ درجه | دمای خیلی بالا و محیط شیمیایی؛ گران |
این دماها تقریبی است و به روغن پایه و افزودنی‌ها هم بستگی دارد؛ عدد دقیق را از برگهٔ مشخصات همان گریس بخوانید.
چقدر گریس؟
گریس زیاد به اندازهٔ گریس کم خطرناک است: ساچمه‌ها باید گریس اضافه را هم بزنند، اصطکاک بالا می‌رود و بلبرینگ داغ میکند.
- دور پایین (کمتر از نصف دور مجاز بلبرینگ): حدود نصف تا دوسوم فضای خالی داخل بلبرینگ.
- دور بالا (بیشتر از نصف دور مجاز): حدود یکسوم تا نصف فضای خالی.
- فضای خالی محفظه را کامل پر نکنید؛ گریس باید جا برای حرکت داشته باشد.
برای یک نوبت گریسکاری مجدد، فرمول تقریبی SKF این است: مقدار گریس به گرم ≈ ۰٫۰۰۵ × قطر خارجی × عرض (هر دو به میلی‌متر). برای 6205 (قطر خارجی ۵۲ و عرض ۱۵) حدود ۴ گرم میشود.
هر چند وقت گریس بزنیم؟
فاصلهٔ گریسکاری به دور، اندازهٔ بلبرینگ، دما و تمیزی محیط بستگی دارد. چند قاعدهٔ کلی:
- هرچه دور و اندازهٔ بلبرینگ بیشتر باشد، فاصله کوتاه‌تر است.
- دما: از حدود ۷۰ درجه به بالا، هر ۱۵ درجه افزایش دما فاصلهٔ گریسکاری را تقریباً نصف میکند.
- گردوخاک و رطوبت: فاصله را تا حدود یک‌پنجم تا نصف کوتاه می‌کنند.
- محور عمودی: حدود نصف فاصلهٔ محور افقی.
- رولبرینگ‌ها، مخصوصاً بشکه‌ای و مخروطی، فاصلهٔ کوتاه‌تری از بلبرینگ ساچمه‌ای دارند.
بلبرینگهای 2RS و ZZ از کارخانه گریسکاری شدهاند و معمولاً برای همهٔ عمرشان گریس دارند؛ گریسکاری مجدد آنها لازم نیست و با باز کردن آببند هم آلوده می‌شوند.
مخلوط نکنید
همهٔ گریس‌ها با هم سازگار نیستند. مهم‌ترین مورد: گریس پلیاوره را با گریسهای صابونی مثل لیتیوم مخلوط نکنید؛ مخلوط آنها ممکن است نرم یا سفت شود و روانکاری از بین برود. وقتی نوع گریس را عوض می‌کنید، محفظه و بلبرینگ را کامل تمیز کنید.
نشانه‌های مشکل روانکاری
- بلبرینگ داغ‌تر از همیشه است یا رنگش آبی یا قهوه‌ای شده
- گریس سیاه، خشک یا سوخته بیرون زده
- صدای جیرجیر یا خش‌خش
- گریس آبکی و شیری‌رنگ؛ نشانهٔ ورود آب
پرسش‌های متداول
بهترین گریس برای بلبرینگ کدام است؟
برای بیشتر کاربردهای عمومی، گریس لیتیوم یا لیتیوم کمپلکس با درجهٔ NLGI 2. برای دمای بالا لیتیوم کمپلکس، پلیاوره یا کلسیم سولفونات، و برای محیط خیلی مرطوب کلسیم سولفونات مناسب‌تر است.
گریس زیاد به بلبرینگ آسیب میزند؟
بله. گریس اضافه اصطکاک و دما را بالا میبرد و میتواند آببند را بیرون بزند. بلبرینگ را تا حدود یکسوم تا دوسوم فضای خالی (بسته به دور) پر کنید، نه بیشتر.
بلبرینگ 2RS را باید گریسکاری کرد؟
معمولاً نه. بلبرینگهای 2RS و ZZ از کارخانه بهاندازه گریس دارند و برای کار در کل عمر خود طراحی شدهاند. باز کردن آببند معمولاً بیشتر آلودگی وارد میکند تا فایده.
میتوانم دو نوع گریس را با هم قاطی کنم؟
بهتر است نه. مخصوصاً گریس پلیاوره با گریسهای پایهصابونی مثل لیتیوم ناسازگار است و مخلوط آنها ممکن است کارایی روانکاری را از بین ببرد. هنگام تعویض نوع گریس، گریس قبلی را کامل پاک کنید.
گریس نسوز یعنی چه؟
در بازار به گریسهایی گفته میشود که برای دمای کاری بالا ساخته شدهاند، مثل لیتیوم کمپلکس یا پلیاوره. «نسوز» به این معنا نیست که در هر دمایی کار میکند؛ همیشه دمای کاری مجاز را در مشخصات گریس ببینید.