دنده

چرخ زنجیر، که در بازار به آن دنده زنجیر یا اسپراکت هم می‌گویند، چرخ دندانه‌داری است که زنجیر غلتکی رویش می‌نشیند و گشتاور را از یک شفت به شفت دیگر می‌برد. این دسته فعلاً کوچک است و پنج کالا دارد که از روی نامشان برای زنجیرهای 60، 140 و 160 ساخته شده‌اند. پیش از سفارش، شمارهٔ زنجیر، تعداد دندانه و قطر شفت را مشخص کنید.

کالاهای این دسته

قطر گام دایره‌ای است که از مرکز غلتک‌های زنجیر روی چرخ می‌گذرد و از این رابطه به‌دست آمده است: گام تقسیم بر سینوس (180 درجه تقسیم بر تعداد دندانه). قطر بیرونی واقعی چرخ کمی بیشتر از این عدد است.

زنجیر 60 و 140 در دستهٔ زنجیر و قفل زنجیر 160 در دستهٔ قفل زنجیر موجود است.

چرخ زنجیر را چطور انتخاب کنیم؟

سه مشخصه باید درست باشد:

• شماره و سری زنجیر: چرخ زنجیر برای یک گام، قطر غلتک و عرض مشخص ساخته می‌شود. چرخ زنجیر ANSI 60 با زنجیر 12B درست درگیر نمی‌شود، با اینکه گامشان یکی است.
• تعداد ردیف: چرخ ساده برای زنجیر ساده و چرخ دو ردیفه برای زنجیر دوبل.
• تعداد دندانه: نسبت دور دو شفت برابر نسبت تعداد دندانهٔ دو چرخ است. مثلاً چرخ 14 دندانه روی موتور و 26 دندانه روی دستگاه، دور را تقریباً به نصف کم می‌کند.

تعداد دندانه و نسبت دور

• چرخ کوچک با دندانهٔ خیلی کم، زنجیر را تند خم می‌کند و لرزش و سایش را بیشتر می‌کند. هرچه دور بیشتر باشد، این اثر مهم‌تر است.
• اگر جا اجازه بدهد، به‌جای چرخ کوچک خیلی کم‌دندانه، هر دو چرخ را کمی بزرگ‌تر بگیرید تا همان نسبت با کار نرم‌تر به‌دست بیاید.
• با تغییر تعداد دندانه، طول زنجیر هم عوض می‌شود. زنجیر قبلی را بدون حساب دوباره روی چرخ‌های جدید نبندید.

اگر کد چرخ زنجیر خوانا نیست

روی بسیاری از چرخ زنجیرهای کارکرده نوشته‌ای باقی نمانده است. با چند اندازه‌گیری ساده می‌شود مشخصات را پیدا کرد:

• شمارهٔ زنجیر: گام و قطر غلتک زنجیری که روی چرخ کار می‌کند را بگیرید و با جدول صفحهٔ زنجیر صنعتی مقایسه کنید. چرخ و زنجیر هم‌شماره‌اند.
• تعداد دندانه: یک دندانه را علامت بزنید و دور چرخ بشمارید.
• ساده یا دوبل: تعداد ردیف دندانه‌ها روی چرخ را ببینید.
• سوراخ و جای خار: قطر سوراخ، پهنای جای خار و طول توپی را با کولیس بگیرید.

با همین چهار مشخصه می‌شود چرخ هم‌اندازه را پیدا کرد یا جایگزین نزدیک آن را انتخاب کرد.

نصب چرخ زنجیر

• سوراخ چرخ را دقیقاً هم‌محور تراش بدهید و جای خار را درست بزنید. چرخی که لنگ بزند، زنجیر را یک در میان سفت و شل می‌کند.
• دو چرخ را در یک صفحه و با شفت‌های موازی نصب کنید. با یک خط‌کش روی کنارهٔ دو چرخ، هم‌راستایی را کنترل کنید.
• چرخ را با خار و پیچ قفلی محکم کنید تا روی شفت هرز نگردد یا جابه‌جا نشود.
• دندانه‌ها و زنجیر را روانکاری کنید.

چه وقت چرخ زنجیر را عوض کنیم؟

دندانه‌های چرخ کارکرده به‌تدریج نوک‌تیز و قلاب‌شکل می‌شوند. زنجیر کش‌آمده روی این دندانه‌ها بالاتر می‌نشیند و سایش سریع‌تر می‌شود. اگر زنجیر نو را روی چرخ ساییده ببندید، زنجیر نو هم زود کش می‌آید؛ برای همین بهتر است زنجیر و چرخ‌های فرسوده با هم عوض شوند. چرخ‌های کم‌دندانه معمولاً زودتر از چرخ بزرگ ساییده می‌شوند.

برای سفارش، شمارهٔ زنجیر، تعداد دندانه، ساده یا دوبل بودن و قطر شفت را بگویید. خرید با فاکتور رسمی و ارسال به سراسر کشور انجام می‌شود. اگر مطمئن نیستید کدام چرخ به دستگاهتان می‌خورد، با ما تماس بگیرید.